Maarten: Aanvullend onderzoek van week 3

Nog een stukje onderzoek van vorige week. De fietsersbond heeft onderzoek gedaan naar senioren en fietsen. Hier zijn de conclusies uit de onderzoek (van 3 pagina's)

Zoals we in hoofdstuk 1 zagen, behoren oudere fietsers tot de kwetsbare verkeersdeelnemers. Dat wil echter niet zeggen dat iedere oudere extra gevaar loopt in het verkeer. Een fitte tachtiger kan een zekerder verkeersdeelnemer zijn dan een gestreste dertiger met rugproblemen. Leeftijd is immers geen risicofactor, maar verminderde fysieke conditie, minder incasseringsvermogen en een beperkter anticipatievermogen zijn dat wel. Het zijn deze fysieke ongemakken die ouderen soms de das om doen. Door minder incasseringsvermogen zijn bijvoorbeeld ongelukken waarbij fietsers boven de 65 jaar zijn betrokken ernstiger. En dit geldt in versterkte mate voor fietsers boven de 75 jaar.

Fietsen kan voor de gezondheid van ouderen enorm waardevol zijn. Op basis van de norm van Gezond Bewegen kan men stellen dat regelmatig een half uurtje fietsen in een rustig tempo gezondheidswinst oplevert. Dat betekent minder hart- en vaatziekten, een toename van de kwaliteit van leven. Een betere fysieke conditie heeft ook een goede invloed op die factoren die een rol spelen bij de risico’s voor oudere fietsers in het verkeer.

Dus, schreven we in hoofdstuk 1, aan de ene kant is de statistische kans op een ongeluk groter voor ouderen (vanaf 65), maar aan de andere kant neemt door het fietsen de gezondheid toe, is er een verminderde kans op hart- en vaatziekten en een toename van de kwaliteit van leven. Een betere conditie leidt bovendien weer tot minder grote veiligheidsrisico’s.

Dat alles steunt de stelling dat een overheid, maar ook andere betrokkenen, moeten zorgen dat ouderen die willen fietsen, dat redelijk kunnen. En ‘jonge’ ouderen rond de vijftig moeten blijven fietsen om fit en gezonder te blijven en daardoor langer verantwoord te kunnen blijven fietsen.

De mensen die meegedaan hebben met dit onderzoek blijken echte fietsers te zijn. Ze zijn niet representatief voor de Nederlandse ouderen. In ons onderzoek fietsen de 75-plusser nog massaal (82 %) en zelfs een flink deel van de 80-plussers stapt regelmatig op de fiets (72%.) Terwijl uit onderzoek van Koek bekend is dat de helft van de Nederlanders tussen de 65 – 75 jaar nooit of minder dan een uur per week fietst, bijna 80 procent van de 75 plussers fietst nooit. Het zijn dus vooral de nog fietsende ouderen die meegedaan hebben met ons onderzoek. Dat maakt hun mening over factoren die het fietsen bepalen alleen maar interessanter.

Opvallend is in ieder geval de constatering dat onze respondenten zich veel gezonder voelen dan de gemiddeld Nederlander. Is dat dankzij het fietsen?

Factoren die het fietsen aangenaam maken

Fietsen is gezond, het is goed voor het milieu en het is een ontspannen bezigheid. Dat waren de belangrijkste voordelen die onze respondenten aanvoerden. Ze blijken de fiets vooral voor de boodschappen, voor bezoekjes aan vrienden, de kerk, familie te gebruiken. Daarnaast wordt er heel veel recreatief gefietst. Dat zijn tochtjes die het eerst afvallen, als er bijvoorbeeld om medische redenen minder gefietst kan worden. De fiets als boodschappenwagentje blijft het langst in dienst. De fiets is dus zeker ook een niet te verwaarlozen praktische voorziening in het leven van ouderen.

Factoren die het fietsen minder aangenaam maken

Het weer valt ouderen nogal zwaar: je wordt koud en nat. Wellicht is dit een factor die zwaarder weegt voor ouderen, hebben ze het inderdaad eerder koud. Het lijkt een factor waar niks aan te doen valt, maar in de gespreksronde werd geopperd moffen over de handvaten weer te introduceren. Wellicht liggen er mogelijkheden in productvernieuwing (fietskleding voor ouderen?).

Het slechte fietspadonderhoud kwam naar voren in de vraag naar verbetermogelijkheden (zie hoofdstuk 6) Dat is iets wat wegbeheerders zich kunnen aantrekken. Ouderen hebben door verminderd anticipatievermogen (niet meer even snel rond een kuil) meer last van slecht wegdek. Een overheid die ouderen door wil laten fietsen, doet hier iets aan.

Fietsdiefstalrisico is een factor die ook voor oudere fietsers speelt. Uit verscheidene onderzoeken is bekend dat angst voor fietsdiefstal een belangrijke reden is voor mensen om voor sommige bestemmingen de fiets te laten staan. Voor ouderen is dat wellicht nog vervelender omdat ze zo de routine van het fietsen kunnen verliezen.

Ook de drukte van het verkeer werd genoemd. Uit de gespreksronden kwam naar voren dat mensen bepaalde drukke kruispunten meden (waarmee het onderzoek van Methorst werd bevestigd, waaruit bleek dat ouderen zich beperkingen opleggen vanwege de ingeschatte veiligheid). Dat pleit ervoor dat gemeenten en provincies meer investeren in rustige fietsroutes door verblijfsgebieden in plaats van fietspaden langs drukke verkeersaders. Ook uit het oogpunt van verkeersveiligheid geen gek idee, zo laat het onderzoek van Van Boggelen zien.

Sommige deelnemers aan de enquête hebben een partner die niet (meer) fietst en dat zorgt ervoor dat ze zelf ook de fiets laten staan. Een fietsmaatjes-project voor ouderen kan hier van dienst zijn.

Gebrek aan energie werd genoemd, zou in sommige gevallen de elektrische fiets een oplossing kunnen zijn?

Belangrijkste reden om te stoppen of te minderen met fietsen bleek medisch.

Praktische oplossingen

Aanpassingen aan de fiets is voor deze groep fietsenthousiastelingen nog ver van hun bed. Ze hebben geen behoefte aan verkeerslessen of aanpassingen aan de fiets als spiegels of een lage instap. De overgrote meerderheid rijdt op een gewone fiets.

Waarschijnlijk speelt hier struisvogelgedrag een rol: ouderen willen wellicht niet toegeven dat dergelijke voorzieningen hen behulpzaam zouden kunnen zijn. Blijkbaar ben je echt oud als je aan een spiegel of een lage instap moet. Dat lezen we ook tussen regels door bij de opmerkingen die in de gespreksronden zijn gemaakt.

Ouderen merken wel dat ze zich minder soepel in het verkeer begeven en houden daar ook rekening mee in routekeuze of tijdstipkeuze, maar ze denken niet na over bijvoorbeeld een spiegel waardoor die oversteek naar links wordt vergemakkelijkt. Sommige dingen (een damesfiets voor heren) bleken echt gevoelig te liggen.

Zoals ook Methorst aangaf wordt het tijd voor nieuwe ontwerpen van spiegels op een fiets en de lage-instapfiets (dames en heren). Hier ligt ruimte voor productvernieuwing. Voor een deel is het ook een opdracht aan de marketingafdeling: spiegeltjes op ligfietsen of op de fietshelmen van ligfietsers hebben niks met ouderdom te maken. Scooters hebben allemaal een lage instap en er zijn geen aparte heren- en dames modellen.

We herhalen hier ook maar even de oproep om iets te doen aan kou en regen: Moffen aan het stuur, fietskleding. Het gebrek aan een fietspartner nekt sommigen. Een praktische oplossing is het opzetten van een fietsmaatjes-project, waardoor mensen weer iemand kunnen vinden om recreatief mee te fietsen.